
در 45 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش يكي از اعجب انگيزترين آثار باستاني جهان متعلق به 3200 سال پيش مشهور به زيگورات چغازنبيل وجود دارد . چغازنبيل به ساختمان طبقاتي معبد ايلاميان كه توسط اونتاش گال پادشاه اين قوم در سال 1250 قبل از ميلاد ساخته شد اطلاق مي شود كه اين شهر را دور اونتاش نيز مي نامند. اين شهر متشكل از سه حصار تودرتوي خشتي است. دروازه اين شهر در قسمت شرقي بنا واقع شده است. در حد فاصل حصار اول و دوم كاخ هاي شاهي و آرامگاه سلاطين قرار دارند. در حد فاصل حصار دوم و سوم آثار و بقاياي تصفيه خانه آب مربوط به آن دوره است و در مركز حصار سوم معبد چغازنبيل قرار دارد. ابعاد معبد اصلي 105*105 متر است و تمام ساختمان از 5 طبقه ساخته شده است كه امروزه حدود 5/2 طبقه آن باقي مانده است. ارتفاع اين بنا 53 متر بوده و امروزه حدود 25 متر آن باقي مانده است.
چغازنبيل به بناي زيگورات محدود نمي شود بلكه مشتمل به حصاري است كه با وسعت 800*1200 متر حول يك مجموعه گرد آمده است . محوطه مقدس چغازنبيل از طريق هفت دروازه با محيط اطراف ارتباط دارد . در درون اين مجموعه سه معبد با حياطهاي سنگ فرش وانبارهاي متعدد آلات وادوات جنگي قرار دارد .
نكته قابل توجه در ساخت اين بنا اين است كه تمامي طبقات اين بنا بروي خاك بكر قرار گرفته اند.
اين معبد در سال 640 پيش از ميلاد به دست آشور بانيپال ويران شده است.
عمليات باستان شناسی اين بنا در سال 1325 آغاز شد و تا سال 1341 ادامه داشت . باستان شناس و تاريخ نگار معروف گيرشمن به همراه همسرش در حفاری های آن شرکت داشتند.
چند وقت پيش از طرف يكى از شركت هاى وابسته به شركت نفت قرار بود TNT در اطراف آن كارگذاشته و براى نفت، لرزه نگارى شود كه جلوى آن گرفته شد.

محوطه باستاني شوش در شهر شوش، محوطه وسيعي را در برميگيرد، كه بناها و سازههاي معماري بسيار متنوعي پيش از تاريخ تا دوران اسلامي را در خود جاي داده است. كاخ «آپادانا» يكي از باشكوهترين كاخهاي آن از شهرت عالمگير برخوردار است.
كاخ آپادانا به دستور داريوش بزرگ پادشاه هخامنشي در حدود سالهاي 515_521 پيش از ميلاد در شوش روي آثار و بقاياي عيلامي بنا نهاد شد. ديوارهاي كاخ از خشت و ستونهاي آن از جنس سنگ است.
كاخ داريوش داراي قسمتهاي مختلفي از جمله تالار بار عام، دروازه و كاخ پذيرايي و همچنين داراي سه حياط مركزي است. ديوارهاي كاخ از خشت با نماي آجري و ستونهاي آن از سنگ است. كاخ داريوش واحدهاي مختلفي از جمله تالار بار عام، حرمسرا، دروازه و كاخ پذيرايي و همچنين سه حياط مركزي دارد. ديوارهاي داخلي كاخ با آجر لعابدار منقوش با طرحهاي سربازان گارد جاويدان، شير بالدار و نقش گل نيلوفر آبي مزين بودهاند كه بقاياي بهجايمانده آنها در موزههاي خارجي و داخلي نگهداري ميشوند.
زيباترين آثار به دست آمده از ايوانهاي كاخ، آجرهاي لعابدار منقوش، با طرحهاي سرباز گارد جاويدان، شير بالدار و نقش گل نيلوفر آبي است. ستونهاي سنگي اين كاخ متشكل از چند قسمت، زيرستون، پايه ستون، شاليستون، ساقه ستون، گل ستون و سرستون است. كه سر ستون به شكل نيمه جلويي دو گاو كه زانو زده و پشت به هم دادهاند، است.
ستونها و ديوارهاي آپادانا 22 متر ارتفاع داشتند اما بلندي بقيه قسمتها كمتر و سقف آنها گهوارهاي و از خشت ساخته شده است. از تزئينات كاخ اطلاعي در دست نيست ولي كف بسياري از قسمتهاي از مصالحي ساخته شده كه قرمز رنگ بوده است.
بخشهاي مهمي از كاخ آپادانا در زمان اردشير اول(461 پيش از ميلاد) دچار حريق شد كه در زمان اردشير دوم(359 پيش از ميلاد) بازسازي شد. شهر شوش در حمله اسكندر مقدوني در حدود سال 320 پيش از ميلاد ويران شد.
واژۀ آپادانا به معناي بار عام است. آپادانا محل اصلي برگزاري گردهمايي ها و تالار مجمع عمومي ضيافت هاي نمايند گي ملل بوده است.اين كاخ از يك تالارمركزي و 3ايوان تشكيل شده است. 3ايوان مشابه در جوانب تالار آپادانا را در ميان گرفته اند . سقف هر ايوان برفراز 12 ستون سنگي در دورديف استوار بوده است. و تالار مركزي 36ستون 20 متري دارد كه مجموعأ 72 ستون سنگي باشكوه سقفي را برسر دارند.